السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )
283
فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )
او فراهم باشد آن حادثه قطعاً منتفى خواهد بود ، زيرا « الشّىء ما لم يمتنع لم يُعَدم . » اما كسى كه علم به علل و اسباب ندارد حادثه نفياً و اثباتاً براى او مجهول است . امكان استعدادى متن وربّما أطلق الامكان واريد به الامكان . . . الماهيّة موجودةً كانت أو معدومة . ترجمه و گاهى امكان گفته مىشود و از آن امكان استعدادى اراده مىشود . و آن عبارت است از وصفى وجودى از كيفيتهايى كه قائم به ماده است و ماده به سبب آن ، قبول فعليتهاى گوناگون مىكند . فرق بين امكان استعدادى و امكان خاص آن است كه امكان استعدادى صفتى است وجودى كه قبول شدت و ضعف و قُرب و بُعد نسبت به فعليت مىكند . موضوع امكان استعدادى مادهء موجودة است و با حصول مستعِدُّلَه باطل مىشود . به خلاف امكان خاص كه يك معناى عقلى است و متصف به شدت و ضعف و قُرْب و بُعد نمىشود . موضوع امكان خاص ، ماهيت بوده و هيچگاه از آن جدا نمىشود ، خواه موجود باشد يا نه . شرح امكان استعدادى يكى ديگر از اقسام امكان است . امكان استعدادى كيفيتى است كه قائم به ماده است و ماده به سبب آن ، فعليتهاى گوناگونى مىپذيرد . مثلًا استعداد انسان شدن در نطفهء انسان ، وجود دارد و استعداد درخت خرما شدن در هستهء خرما ، وجود دارد . اين استعداد ، به نطفه اين امكان را مىبخشد كه مراحل بعدى ، يعنى علقه و مضغه و جنين را كه فعليتهاى گوناگون هستند ، بيابد . حال اين نطفه از زمانى كه به طرف انسان شدن حركت مىكند تا وقتى كه انسان مىشود مراحل و منازل مختلفى را طى مىكند ، تا برسد به آخرين منزل كه حصول انسان بالفعل و كامل است . امكان استعدادى از اولين لحظهء حركت تا لحظهء وصول به